Kışın Vinç Çalışması: Rüzgar, Buzlanma ve Zemin İçin Planlama

Şantiyeler kışın durmaz; çatıya ekipman çıkarma, prefabrik yerleştirme, çelik montaj ve cephe işleri soğuk aylarda da devam eder. Ancak kış, vinç çalışmasını yaz aylarından farklı kılan birkaç riski birlikte getirir: daha sert ve değişken rüzgar, buzlanma, donup çözülen zemin, kısa gün ışığı ve azalan görüş. Özellikle Ankara gibi karasal iklimin hakim olduğu şehirlerde sabah ayazı ve kar, kaldırma planını doğrudan etkiler.

Bu yazıda kışın vinçle çalışırken nelerin değiştiğini ve iş gününü aksatmadan güvenli bir planın nasıl yapılacağını madde madde anlattık.

Rüzgar: kışın en sık kaldırma durduran etken

Her vinç üreticisi, kullanım kılavuzunda ve yük tablosunda vincin çalışabileceği azami rüzgar hızını belirtir. Bu sınır vincin modeline, bom uzunluğuna ve kaldırılan yükün rüzgar alan yüzeyine göre değişir. Kışın rüzgar hem daha sert hem de daha ani (hamleli) eser; bu da sınırın gün içinde birkaç kez aşılabileceği anlamına gelir.

• Geniş yüzeyli yükler daha risklidir: Panel, cam, tabela, kalıp ve prefabrik duvar elemanları yelken gibi davranır. Aynı ağırlıktaki kompakt bir yük sorunsuz kaldırılırken geniş bir panel, düşük rüzgarda bile kontrol edilemez hale gelebilir.
• Yükseklik arttıkça rüzgar artar: Yerde hissedilen rüzgar, bomun ucunda ve çatı seviyesinde belirgin şekilde daha güçlüdür. Bu yüzden karar, yer seviyesindeki hisse göre değil ölçüme göre verilmelidir.
• Ölçüm ve takip: Birçok vincin bom ucunda rüzgar ölçer (anemometre) bulunur. Yoksa el tipi bir ölçer kullanılabilir. Kaldırma günü sabahı ve gün içinde hava tahmini takip edilmelidir.

Rüzgar sınırı aşıldığında kaldırma ertelenir; bu bir tercih değil, operatörün yetkisinde olan bir güvenlik kararıdır. Planı bu ihtimale göre yapmak, sahada zaman kaybını azaltır.

Buzlanma ve kar: yüke eklenen görünmez ağırlık

Gece donan bir yükün üzerindeki buz ve kar, kaldırılan ağırlığı artırır. Paletli malzeme, demir paketleri ve açıkta bekleyen kalıp elemanları üzerinde biriken kar ve buz, tahmin edilen ağırlığın üzerine çıkılmasına neden olabilir. Bundan da önemlisi, kaldırma sırasında yükün üzerinden buz parçalarının düşmesi alttaki çalışanlar için ciddi bir tehlikedir.

• Kaldırılacak yüklerin üzeri kaldırma öncesinde kar ve buzdan temizlenmeli, mümkünse malzeme örtülerek bekletilmelidir.
• Sapan, zincir ve kancalar kuru ve buzsuz olmalıdır; donmuş tekstil sapanlar esnekliğini kaybeder ve hasarı gizleyebilir.
• Vincin basamakları, platformları ve tutamakları buzlanmaya karşı kontrol edilmeli; operatör ve yardımcı personelin kayma ve düşme riski göz ardı edilmemelidir.
• Yükün geçiş güzergahının altı, buz düşme ihtimaline karşı kesinlikle boş tutulmalıdır.

Zemin: donan toprak çözüldüğünde taşıma gücü düşer

Mobil vinç, yükü dengeleme ayakları üzerinden zemine aktarır. Donmuş toprak sabah saatlerinde sert ve sağlam görünebilir; ancak gün ilerleyip hava ısındıkça çözülen zemin yumuşar ve taşıma gücü belirgin şekilde azalır. Bu, ayaklardan birinin çökmesine ve vincin dengesini kaybetmesine yol açabilir.

• Ayakların altına yeterli boyutta ayak altı plakası (taban plakası) veya ahşap/çelik altlık konmalıdır.
• Yeni dolgu, kazı kenarı, rögar kapağı ve altyapı hattı üzerine kurulumdan kaçınılmalıdır.
• Kar altındaki zemin görülmeden kurulum yapılmamalı; çukur, rögar veya yumuşak bölgeler önce açığa çıkarılmalıdır.
• Uzun süren işlerde ayakların seviyesi gün içinde tekrar kontrol edilmelidir.

Paletli ekipmanlar ve şantiye içi hareket için de aynı durum geçerlidir; çamurlaşan şantiye yolları, makinelerin sahaya giriş ve çıkışını zorlaştırabilir. Saha erişimi kışın ayrıca planlanmalıdır.

Soğuk ve makine: ısınma süresi ve hidrolik

Çok soğuk sabahlarda hidrolik yağın akışkanlığı azalır, akülerin performansı düşer. Bu nedenle vinç ve iş makinelerinin çalışmaya başlamadan önce belirli bir süre ısıtılması gerekir. Kışın bu süre programa eklenmelidir; “08:00’de kaldırmaya başlarız” planı, makinenin sahaya varıp kurulup ısınması dikkate alınarak yapılmalıdır.

Operatörün günlük kontrolleri (fren, halat, limit anahtarları, uyarı sistemleri) kışın daha da önem kazanır. Kaldırma öncesi gözden geçirilecek genel maddeler için vinçle kaldırma öncesi güvenlik kontrol listemize bakabilirsiniz.

Kısa gün ve görüş

Kış aylarında gün ışığı süresi kısalır; sis ve kar yağışı görüşü daha da azaltır. Operatörün yükü ve işaretçiyi net görememesi, kaldırmanın durdurulması için yeterli bir sebeptir.

• Kritik kaldırmalar günün en aydınlık saatlerine planlanmalıdır.
• Gün batımına yakın başlayan işler için çalışma alanının aydınlatılması önceden ayarlanmalıdır.
• Operatörün yükü göremediği “kör” kaldırmalarda telsizle haberleşme ve deneyimli bir işaretçi şarttır.
• İşaretçi ve sahadaki personel yüksek görünürlüklü kıyafet giymelidir.

Sepetli vinç ve yüksekte çalışma

Kışın cephe, tabela, aydınlatma veya oluk temizliği gibi işler için sepetli vinç sıkça kullanılır. Sepette çalışan personel rüzgarı ve soğuğu yerdekinden daha sert hisseder. Sepetin taşıma kapasitesinin, personel ve malzeme ağırlığıyla birlikte aşılmaması; emniyet kemerinin sepetteki bağlantı noktasına takılması; rüzgar sınırı aşıldığında çalışmanın durdurulması kışın da değişmeyen kurallardır.

Kış için planlama kontrol listesi

1. Yedek gün belirleyin: Kaldırma günü için en az bir yedek gün ayırın; montaj ekibi ve diğer taşeronları buna göre bilgilendirin.
2. Hava tahminini izleyin: Rüzgar ve yağış tahminini birkaç gün önceden takip edin, kaldırma günü sabahı son kez kontrol edin.
3. Zemini önceden görün: Kurulum noktasının fotoğraflarını kar yağmadan önce paylaşın; zemin sorunlu ise altlık ihtiyacını önceden konuşun.
4. Yükleri koruyun: Kaldırılacak malzemeyi örtün, kar ve buzdan arındırılmış halde hazır tutun.
5. Programı gerçekçi yapın: Makinenin ısınma süresini ve kısa gün ışığını takvime ekleyin.
6. Sözleşmeyi netleştirin: Hava koşulları nedeniyle iş iptal edilir veya ertelenirse nasıl bir yol izleneceğini önceden yazılı olarak belirleyin.

Son madde çoğu zaman gözden kaçar. Hava nedeniyle sahaya gelip çalışamayan bir vincin nasıl ücretlendirileceği, iptalin ne kadar önceden bildirilmesi gerektiği gibi konuları vinç kiralama sözleşmesi yazımızda ele aldık.

Kışın hangi vinç?

Kış koşulları vinç türü seçimini değiştirmez; ancak seçimi daha temkinli hale getirir. Rüzgarın yükü daha çok etkileyeceği düşünülerek kapasitesi sınırda olan bir vinç yerine bir üst sınıfı tercih etmek, kurulumu daha sağlam zemine yaklaştırmak veya yükü daha küçük parçalara bölmek gerekebilir. Doğru tonajın yük tablosuna göre nasıl seçildiğini yük tablosu yazımızda anlattık.

Ankara ve İstanbul’da kış aylarında planladığınız mobil vinç ve sepetli vinç işleriniz için iş tarifini ve saha fotoğraflarını gönderin; hava koşullarını da hesaba katarak uygun makineyi ve çalışma planını birlikte belirleyelim.