“50 tonluk vinç 50 ton kaldırır mı?” sorusunun kısa cevabı: neredeyse hiçbir zaman. Bir mobil vincin adındaki tonaj, en ideal koşulda, yani yük vince en yakınken ve bom en kısayken kaldırabileceği en yüksek ağırlıktır. Sahadaki gerçek kapasiteyi ise vincin yük tablosu (kaldırma kapasitesi tablosu) belirler.
Bu yazıda yük tablosunun nasıl okunduğunu, temsili bir örnek üzerinden adım adım anlatıyoruz. Amaç, vinç kiralarken neden “yükün ağırlığı” dışında bilgiler istendiğini ve doğru tonajın nasıl seçildiğini anlaşılır kılmak.
Yük tablosu nedir?
Yük tablosu, üreticinin her vinç modeli için yayımladığı ve vincin hangi koşulda ne kadar ağırlığı güvenle kaldırabileceğini gösteren tablodur. Tablo genellikle iki eksenden oluşur:
- Çalışma yarıçapı: Yükün asılı olduğu noktanın, vincin dönme merkezine olan yatay uzaklığı (metre).
- Bom uzunluğu: Teleskopik bomun o kaldırmadaki uzunluğu (metre).
Satır ve sütunun kesiştiği hücre, o yarıçap ve bom uzunluğunda kaldırılabilecek en yüksek ağırlığı (ton) verir. Tablolar ayrıca dengeleme ayaklarının açıklığına, karşı ağırlık miktarına ve vincin çalışma yönüne (360 derece veya yalnızca arka bölge) göre ayrı ayrı yayımlanır.
Temsili bir yük tablosu
Aşağıdaki tablo, yük tablosunun mantığını göstermek için hazırlanmış temsili bir örnektir; gerçek bir vinç modeline ait değildir ve hiçbir kaldırma için kullanılamaz.
| Yarıçap (m) | Bom 11 m | Bom 20 m | Bom 29 m |
|---|---|---|---|
| 3 | 40,0 t | 28,0 t | — |
| 5 | 27,0 t | 22,0 t | 15,0 t |
| 8 | 15,5 t | 14,0 t | 11,0 t |
| 12 | — | 8,0 t | 7,2 t |
| 16 | — | 5,0 t | 4,6 t |
| 22 | — | — | 2,6 t |
Tablodan ilk bakışta iki şey görülür: yarıçap arttıkça kapasite hızla düşer; bom uzadıkça da aynı yarıçapta kapasite azalır. “—” işaretli hücreler, o bom uzunluğunun o yarıçapa geometrik olarak ulaşamadığını ya da bu kombinasyonun kullanılmadığını gösterir.
Adım adım okuma: bir örnek
Bir atölyenin çatısına 3 tonluk bir ünite yerleştirileceğini düşünelim. Vinç ancak binadan biraz uzakta kurulabiliyor ve ünitenin bırakılacağı nokta vincin merkezinden yaklaşık 12 metre uzakta. Çatı yüksekliği nedeniyle bomun 20 metreye açılması gerekiyor.
- Yarıçapı bulun: Yükün bırakılacağı noktanın vincin dönme merkezine yatay uzaklığı: 12 m. Kaldırmanın başladığı nokta daha uzaktaysa, en uzak nokta esas alınır.
- Bom uzunluğunu belirleyin: Yüksekliği ve yarıçapı karşılayan en kısa bom: 20 m.
- Tablo değerini okuyun: 12 m yarıçap ve 20 m bom kesişimi: 8,0 t.
- Aparat ağırlıklarını ekleyin: Kanca bloğu, sapanlar ve varsa travers de kaldırılan yükün parçasıdır ve yüke eklenir. Bunların toplamı 0,5 t olsun.
- Toplamı tabloyla karşılaştırın: 3 t yük + 0,5 t aparat = 3,5 t. Bu, 8,0 t tablo değerinin yaklaşık yüzde 44’ü; kaldırma güvenli sınırlar içinde.
Aynı vinç 3 tonluk yükü 22 metre yarıçapta ve 29 metre bomla kaldırmak zorunda kalsaydı, tablo değeri 2,6 t olduğu için bu vinç işi yapamazdı. İşte “50 tonluk vinç” diye kiralanan bir makinenin 3 tonluk yükü kaldıramaması bu yüzden mümkündür.
Kapasiteyi değiştiren diğer etkenler
Dengeleme ayaklarının açıklığı
Dar bir sokakta ayaklar tam açılamazsa vinç, daha düşük değerler içeren “kısmi açıklık” tablosuna göre çalışır. Bu yüzden kurulum alanının genişliği tonaj seçimini doğrudan etkiler.
Karşı ağırlık
Vincin sahaya tam karşı ağırlıkla mı yoksa azaltılmış karşı ağırlıkla mı geldiği farklı tabloların kullanılmasını gerektirir. Büyük vinçlerde karşı ağırlık ayrı bir araçla taşınabilir; bu da sevkiyat planını etkiler.
Çalışma yönü
Bazı vinçlerin kapasitesi, yük aracın arka tarafındayken ve yan tarafındayken farklıdır. Tablonun hangi çalışma bölgesi için geçerli olduğu kontrol edilmelidir.
Rüzgar ve dinamik etkiler
Geniş yüzeyli yükler (panel, cam, tabela) rüzgardan etkilenir; ani duruş ve kalkışlar da yükü dinamik olarak artırır. Tablo değerleri sakin koşullar içindir; rüzgarlı havada kaldırma ertelenir.
Neden yüzde 100’e kadar planlanmaz?
Yük tablosundaki değerler zaten güvenlik katsayıları içerir; ancak sahada yük ağırlığının tahmini olması, zemin koşulları ve dinamik etkiler nedeniyle kaldırmalar tablo değerinin sınırına dayanacak şekilde planlanmaz. Birçok firma, tablo kapasitesinin belirli bir oranını (sıklıkla yüzde 75-85 aralığı) aşan kaldırmaları “kritik kaldırma” olarak sınıflandırır ve ayrı bir kaldırma planı hazırlar.
Vinç kiralarken hangi bilgileri vermelisiniz?
- Yükün yaklaşık ağırlığı ve ölçüleri,
- Yükün bırakılacağı noktanın yüksekliği (kat, çatı),
- Vincin kurulabileceği nokta ile yükün bırakılacağı nokta arasındaki yatay mesafe,
- Kurulum alanının genişliği ve zemin durumu,
- Varsa engeller: havai hatlar, ağaçlar, komşu yapılar.
Bu bilgilerle doğru vinci yük tablosuna göre seçiyoruz. Mobil vinç türleri ve kiralama süreci için mobil vinç kiralama sayfamıza, yükün aynı zamanda taşınması gereken işler için hiyap kiralama sayfamıza bakabilirsiniz.
